ĐỀ XUẤT GIẢM 05 HÌNH THỨC VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT: HƯỚNG TỚI HỆ THỐNG PHÁP LUẬT TINH GỌN, THỐNG NHẤT VÀ DỄ TIẾP CẬN HƠN
Trong quá trình tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, Bộ Tư pháp đang xây dựng dự án Luật về văn bản quy phạm pháp luật với nhiều nội dung đổi mới đáng chú ý. Một trong những điểm nổi bật là đề xuất giảm 05 hình thức văn bản quy phạm pháp luật đang tồn tại trong hệ thống hiện hành nhằm hướng tới một hệ thống văn bản thống nhất, tinh gọn, minh bạch và thuận lợi hơn trong quá trình áp dụng.
Đây là nội dung được Bộ Tư pháp đưa ra trong dự thảo Tờ trình chính sách của Luật về văn bản quy phạm pháp luật, thuộc chính sách “Đơn giản hóa hệ thống văn bản quy phạm pháp luật”, với mục tiêu khắc phục những bất cập đã được ghi nhận trong thực tiễn nhiều năm qua.
Đề xuất giảm 05 hình thức văn bản quy phạm pháp luật
Theo dự thảo Tờ trình, chính sách đơn giản hóa hệ thống văn bản quy phạm pháp luật được xây dựng trên nguyên tắc kế thừa những hình thức văn bản và thẩm quyền ban hành đã được thực tiễn kiểm nghiệm, vận hành ổn định, hiệu quả, đồng thời thực hiện việc thu gọn có chọn lọc trên cơ sở kết quả nghiên cứu, đánh giá tổng thể hệ thống pháp luật hiện hành.
Việc tinh giản này hướng tới nhiều mục tiêu quan trọng, bao gồm:
- Nâng cao tính thống nhất, đồng bộ, minh bạch và ổn định của hệ thống pháp luật;
- Khắc phục tình trạng hệ thống văn bản còn cồng kềnh, nhiều tầng nấc, chồng chéo, phân tán, gây khó khăn trong quá trình tra cứu, áp dụng và tổ chức thực hiện;
- Giảm chi phí tuân thủ pháp luật cho người dân và doanh nghiệp;
- Tạo nền tảng thuận lợi cho việc chuyển đổi số trong hoạt động xây dựng, quản lý, kiểm tra, rà soát cũng như tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật.
Có thể thấy, đây không chỉ là việc giảm về số lượng hình thức văn bản mà còn là bước cải cách nhằm nâng cao chất lượng của toàn bộ hệ thống pháp luật.
Những nội dung trọng tâm của chính sách
Để hiện thực hóa mục tiêu nêu trên, dự thảo Tờ trình xác định một số định hướng lớn sau đây:
Thứ nhất, xác lập hệ thống văn bản quy phạm pháp luật theo hướng mỗi chủ thể có thẩm quyền chỉ ban hành một hình thức văn bản quy phạm pháp luật, qua đó gắn hình thức văn bản với vị trí pháp lý, chức năng và thẩm quyền của từng cơ quan, tổ chức ban hành. Cách tiếp cận này giúp hệ thống văn bản trở nên dễ nhận diện, dễ xác định thứ bậc hiệu lực và thuận tiện hơn trong việc áp dụng pháp luật.
Thứ hai, tiếp tục giảm số lượng chủ thể có thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật, nhằm hạn chế sự phân tán trong hoạt động lập quy và bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.
Thứ ba, hạn chế việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật liên tịch, từ đó giảm bớt các hình thức văn bản có tính chất phối hợp nhiều cơ quan, góp phần đơn giản hóa hệ thống văn bản và nâng cao trách nhiệm của cơ quan chủ trì ban hành.
Thứ tư, đối với các hình thức văn bản được đơn giản hóa hoặc không còn được duy trì trong Luật mới, việc chuyển tiếp sẽ được thực hiện theo nguyên tắc không làm ảnh hưởng đến hiệu lực của các văn bản đã được ban hành trước thời điểm Luật có hiệu lực. Đồng thời, những nhiệm vụ xây dựng văn bản đã được giao theo các hình thức không còn duy trì sẽ được thực hiện bằng hình thức văn bản quy phạm pháp luật tương ứng theo quy định mới của Luật.
Hai phương án thực hiện chính sách
Để triển khai chủ trương đơn giản hóa hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, Bộ Tư pháp đưa ra hai phương án thực hiện.
Giải pháp 1
Tiến hành đơn giản hóa hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đối với các cơ quan ở Trung ương thông qua việc rà soát, sắp xếp lại các hình thức văn bản của những chủ thể hiện đang được phép ban hành từ hai hình thức văn bản quy phạm pháp luật trở lên, đồng thời điều chỉnh các hình thức văn bản có liên quan nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống.
Giải pháp 2
Ngoài việc thực hiện các nội dung của Giải pháp 1, phương án này còn mở rộng phạm vi đơn giản hóa, trên cơ sở đánh giá sự cần thiết của việc tiếp tục duy trì các hình thức văn bản quy phạm pháp luật của một số chủ thể. Từ đó xem xét việc tiếp tục duy trì hoặc không tiếp tục quy định thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật của một số chủ thể nhất định, hướng tới xây dựng hệ thống văn bản quy phạm pháp luật tinh gọn, thống nhất và đồng bộ hơn.
Bộ Tư pháp đề xuất lựa chọn Giải pháp 2
Sau khi tiến hành đánh giá tác động chính sách, Bộ Tư pháp đề xuất lựa chọn Giải pháp 2 để xây dựng dự án Luật về văn bản quy phạm pháp luật.
Theo phương án này, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật sẽ được đơn giản hóa cả về hình thức văn bản và chủ thể có thẩm quyền ban hành.
Cụ thể, dự án Luật dự kiến duy trì 17 trong tổng số 22 hình thức văn bản quy phạm pháp luật hiện hành, đồng nghĩa với việc giảm 05 hình thức văn bản, tương đương khoảng 22,7%.
Theo đánh giá của Bộ Tư pháp, đây là phương án có khả năng đáp ứng cơ bản yêu cầu đơn giản hóa hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trong giai đoạn hiện nay, đồng thời vẫn bảo đảm tính ổn định, khả thi và thống nhất của hệ thống pháp luật.
Đặc biệt, việc xác định mỗi chủ thể chỉ ban hành một hình thức văn bản quy phạm pháp luật được xem là giải pháp phù hợp trong bối cảnh hiện nay, vừa bảo đảm yêu cầu cải cách theo lộ trình phù hợp với thực tiễn, vừa góp phần nâng cao khả năng nhận diện, tra cứu và áp dụng pháp luật của cơ quan nhà nước, tổ chức, doanh nghiệp và người dân.
Đối với văn bản quy phạm pháp luật liên tịch
Một nội dung đáng chú ý khác trong dự thảo là việc xem xét lược giảm hình thức nghị quyết liên tịch.
Theo Bộ Tư pháp, từ năm 2016 đến nay, thực tế chỉ có 06 văn bản liên tịch với Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam được ban hành, chủ yếu liên quan đến:
- Hiệp thương bầu cử theo nhiệm kỳ;
- Phối hợp công tác, giám sát và phản biện xã hội;
- Tiếp xúc cử tri.
Do số lượng văn bản không nhiều, việc lược giảm hình thức nghị quyết liên tịch không làm thay đổi vị trí, vai trò hay chức năng hiến định của Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.
Đối với những nội dung trước đây được ban hành dưới hình thức văn bản liên tịch, dự thảo định hướng sẽ chuyển giao cho cơ quan có thẩm quyền trực tiếp ban hành, đồng thời vẫn bảo đảm cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan trong suốt quá trình xây dựng văn bản.
Quy định chuyển tiếp đối với các văn bản đang có hiệu lực
Đối với những hình thức văn bản quy phạm pháp luật không còn được duy trì theo quy định mới nhưng hiện vẫn đang có hiệu lực, dự thảo Luật xác định nguyên tắc chuyển tiếp theo hướng tiếp tục duy trì hiệu lực của các văn bản này cho đến khi được thay thế hoặc bị bãi bỏ bằng hình thức văn bản phù hợp theo quy định của Luật mới.
Quy định này nhằm bảo đảm tính liên tục, ổn định của hệ thống pháp luật, tránh tạo ra khoảng trống pháp lý trong quá trình chuyển đổi từ hệ thống văn bản hiện hành sang hệ thống văn bản được đơn giản hóa theo quy định mới.
