TỪ NĂM 2030, HƯỚNG TỚI HỆ THỐNG AN SINH XÃ HỘI ĐA TẦNG, BAO TRÙM, BẢO ĐẢM KHÔNG AI BỊ BỎ LẠI PHÍA SAU

Quyết định số 1960/QĐ-TTg ngày 09/10/2026 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện kết luận của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về tình hình thực hiện chính sách an sinh xã hội, hỗ trợ người yếu thế. Kế hoạch đặt ra mục tiêu xây dựng hệ thống an sinh xã hội đa tầng, bao trùm, đẩy mạnh số hóa, bảo đảm quyền lợi thiết yếu cho người dân, đặc biệt là các nhóm có hoàn cảnh khó khăn, dễ bị tổn thương.

1. Mục tiêu xây dựng hệ thống an sinh xã hội đến năm 2030, tầm nhìn năm 2045

Theo Kế hoạch ban hành kèm theo Quyết định số 1960/QĐ-TTg, việc thực hiện chính sách an sinh xã hội phải chuyển mạnh từ tư duy hỗ trợ mang tính bình quân, bao cấp sang xây dựng hệ thống an sinh xã hội đa tầng, bao trùm, lấy người dân làm trung tâm, gia đình và cộng đồng làm nền tảng.

Kế hoạch xác định các mục tiêu cụ thể:

• Đến năm 2030: Hình thành cơ bản hệ thống an sinh xã hội đa tầng, bao trùm, số hóa, bảo đảm sàn an sinh tối thiểu cho tất cả người dân.
• Đến năm 2045: Hướng tới hệ thống an sinh xã hội đạt chuẩn mực của các nước phát triển có thu nhập cao, với dịch vụ chất lượng, tài chính bền vững, quản trị minh bạch và khả năng ứng phó nhanh trước các rủi ro.

Trong đó, chính sách an sinh xã hội cần bảo đảm khả năng tiếp cận dịch vụ y tế thiết yếu, thu nhập cơ bản và điều kiện phát triển cho trẻ em; hỗ trợ người trong độ tuổi lao động khi mất việc làm, mất sinh kế, gặp rủi ro về thai sản, tai nạn hoặc khuyết tật; đồng thời bảo đảm thu nhập và các dịch vụ chăm sóc thiết yếu cho người cao tuổi.

Nhà nước tiếp tục phát triển các tầng bảo hiểm bắt buộc, tự nguyện, bảo hiểm bổ sung, đồng thời huy động sự tham gia của doanh nghiệp, cộng đồng và gia đình nhằm nâng cao tính bền vững của hệ thống an sinh xã hội.

Ảnh minh họa (Internet)2. Xây dựng cơ sở dữ liệu an sinh xã hội quốc gia, giảm thủ tục cho người dân

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Kế hoạch là khẩn trương xây dựng Cơ sở dữ liệu an sinh xã hội quốc gia, kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và các cơ sở dữ liệu về bảo hiểm, thuế, việc làm, y tế, giáo dục, nhà ở, thiên tai.

Theo đó, mỗi người dân sẽ có một hồ sơ an sinh theo vòng đời; mỗi gia đình được đánh giá đầy đủ về nhu cầu hỗ trợ. Việc kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu nhằm giúp cơ quan nhà nước chủ động phát hiện, hỗ trợ đúng người, đúng thời điểm, hạn chế yêu cầu người dân cung cấp lại thông tin đã có trong các cơ sở dữ liệu của cơ quan nhà nước.

Quá trình xây dựng và vận hành hệ thống dữ liệu phải bảo đảm an ninh, an toàn thông tin, quyền riêng tư, dữ liệu cá nhân và chuẩn hóa dữ liệu định danh theo quy định pháp luật.

Bên cạnh đó, Kế hoạch đặt ra yêu cầu xây dựng Bộ chỉ số quốc gia về an sinh xã hội, công bố hằng năm theo địa phương và nhóm dân cư. Các chỉ số tập trung đánh giá mức độ bao phủ chính sách, tỷ lệ bỏ sót đối tượng, thời gian giải quyết, chi phí người dân phải tự trả, khả năng tiếp cận dịch vụ của người khuyết tật và mức độ hài lòng của người thụ hưởng.

Đáng chú ý, người đứng đầu phải chịu trách nhiệm, giải trình tại những địa phương để xảy ra tình trạng bỏ sót đối tượng, giải quyết chậm hoặc để người dân phản ánh kéo dài.

3. Cải cách chính sách trợ giúp xã hội, mở rộng bảo hiểm và hỗ trợ việc làm

Kế hoạch yêu cầu rà soát, hợp nhất các chương trình trợ giúp xã hội có nội dung trùng lặp, giảm đầu mối và thống nhất các tiêu chí cốt lõi. Mức trợ giúp xã hội cần được điều chỉnh phù hợp với mức sống tối thiểu, biến động giá cả và khả năng ngân sách; đồng thời có cơ chế hỗ trợ bổ sung kịp thời đối với những người gặp biến cố.

Đối với chính sách bảo hiểm xã hội, cần nghiên cứu hoàn thiện các gói bảo hiểm linh hoạt về mức đóng, thời gian đóng và phương thức tham gia, có hỗ trợ phù hợp đối với người thu nhập thấp, lao động tự do và lao động phi chính thức. Kế hoạch cũng đặt ra nhiệm vụ nghiên cứu trách nhiệm đóng góp của Nhà nước, người lao động và doanh nghiệp cung cấp nền tảng số; mở rộng bảo hiểm tai nạn lao động và chế độ thai sản cho khu vực phi chính thức.

Đồng thời, chính sách trợ giúp người trong độ tuổi lao động phải gắn với đào tạo kỹ năng, tư vấn việc làm, tín dụng và kết nối doanh nghiệp. Hiệu quả đào tạo nghề được đánh giá thông qua kết quả việc làm thực tế, thay vì chỉ dựa trên số lượng người tham gia.

Các nhóm dễ bị tổn thương như người khuyết tật, người sau cai nghiện, người chấp hành xong án phạt tù và lao động lớn tuổi cũng được quan tâm thông qua việc nghiên cứu cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tuyển dụng, hỗ trợ hướng nghiệp, tạo việc làm và tiếp cận nguồn vốn ưu đãi để phát triển sinh kế bền vững.

4. Tăng cường bảo vệ trẻ em, người cao tuổi và người khuyết tật

Kế hoạch xác định việc bảo đảm cơ hội phát triển công bằng cho trẻ em và người yếu thế là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của chính sách an sinh xã hội.

Đối với trẻ em, cần ưu tiên đầu tư trong 1.000 ngày đầu đời, bao gồm dinh dưỡng, tiêm chủng, giáo dục mầm non, sàng lọc khuyết tật và can thiệp sớm. Đồng thời, tăng cường hỗ trợ người học có hoàn cảnh khó khăn, đầu tư trang thiết bị dạy học đặc thù, học liệu phục vụ người khiếm thị, người khiếm thính và bổ sung đội ngũ giáo viên có chuyên môn phù hợp.

Đối với người khuyết tật, Kế hoạch đặt ra yêu cầu bảo đảm khả năng tiếp cận công trình công cộng, giao thông, giáo dục, y tế và dịch vụ số, qua đó tạo điều kiện để nhóm đối tượng này tham gia bình đẳng vào đời sống xã hội.

Đối với người cao tuổi, cần phát triển hệ thống chăm sóc kết hợp giữa y tế, phục hồi chức năng, công tác xã hội, gia đình và cộng đồng. Các nhiệm vụ đáng chú ý gồm chăm sóc sức khỏe ban đầu, khám sức khỏe định kỳ, lập sổ theo dõi sức khỏe tại y tế tuyến xã, phát triển khoa lão khoa và nghiên cứu thí điểm bảo hiểm chăm sóc dài hạn.

Kế hoạch cũng đặt ra định hướng xây dựng mô hình nhà xã hội chăm sóc người cao tuổi độc thân, cô đơn, không nơi nương tựa; hỗ trợ người cao tuổi có hoàn cảnh khó khăn và quan tâm bố trí nguồn lực phát triển cơ sở chăm sóc người cao tuổi, người khuyết tật.

5. Chủ động hỗ trợ người dân trước thiên tai, dịch bệnh và các rủi ro xã hội

Nhằm nâng cao khả năng thích ứng trước các biến cố, mỗi địa phương cần xây dựng bản đồ rủi ro thiên tai, xác định các hộ gia đình dễ bị tổn thương và chuẩn bị phương án ứng phó phù hợp.

Khi xảy ra thiên tai, dữ liệu, ngân sách và hệ thống thanh toán phải được kích hoạt kịp thời, hướng tới rút ngắn thời gian hỗ trợ từ nhiều tuần xuống còn vài ngày đối với những trường hợp đã đủ căn cứ.

Bên cạnh đó, các chương trình phát triển, thu hồi đất và sắp xếp sản xuất cần gắn với phương án bảo đảm việc làm, thu nhập và sinh kế cho người dân bị ảnh hưởng. Các giải pháp được đặt ra bao gồm đào tạo lại, hỗ trợ di chuyển, bảo hiểm thất nghiệp và tạo việc làm tại chỗ, nhằm hạn chế nguy cơ người nghèo và người lao động yếu thế phải chịu bất lợi trong quá trình phát triển.

Kế hoạch cũng yêu cầu đổi mới quản trị, tài chính và giám sát xã hội; công khai nguồn lực, kết quả của từng chương trình, cắt giảm chính sách trùng lặp, kém hiệu quả và xử lý nghiêm hành vi trục lợi chính sách, thiếu trách nhiệm trong thực hiện nhiệm vụ.

6. Trách nhiệm tổ chức thực hiện và các mốc thời gian đáng chú ý

Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các bộ, cơ quan ngang bộ và UBND các tỉnh, thành phố chủ động xây dựng kế hoạch triển khai phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và điều kiện thực tiễn, bảo đảm nguyên tắc “06 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian, rõ kết quả.

Trong đó, Bộ Nội vụ là cơ quan đầu mối theo dõi, hướng dẫn, đôn đốc việc triển khai thực hiện Kế hoạch trên phạm vi cả nước. Các bộ, ngành và địa phương có trách nhiệm theo dõi, giám sát, định kỳ hằng năm trước ngày 15/12 hoặc đột xuất khi có yêu cầu báo cáo kết quả thực hiện về Bộ Nội vụ.

Một số mốc thời gian đáng chú ý được xác định tại Phụ lục kèm theo Kế hoạch gồm:

• Tháng 11/2026: Bộ Nội vụ thực hiện các nhiệm vụ xây dựng Đề án Cơ sở dữ liệu quốc gia về an sinh xã hội và nghị định quy định về cơ sở dữ liệu này.
• Tháng 12/2026: Triển khai một số nhiệm vụ liên quan đến hỗ trợ đào tạo kỹ năng, chính sách nhà ở và dịch vụ thiết yếu cho gia đình người lao động, cùng các nhiệm vụ về quản trị, tài chính an sinh xã hội.
• Tháng 6/2027: Nghiên cứu, đề xuất chính sách về bảo hiểm xã hội linh hoạt, mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm y tế và cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tuyển dụng một số nhóm lao động yếu thế.
• Năm 2028: Tiếp tục nghiên cứu, đánh giá tác động tài chính đối với các giải pháp bảo hiểm chăm sóc dài hạn trước khi xem xét nhân rộng.

Ngoài ra, Kế hoạch đặt ra nhiệm vụ xây dựng Chương trình hành động quốc gia về hiện đại hóa hệ thống an sinh xã hội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, trong đó xác định rõ trách nhiệm, tiến độ, nguồn lực và kết quả thực hiện.