ĐIỀU KIỆN, TIÊU CHÍ VÀ THỦ TỤC XÉT TẶNG GIẢI THƯỞNG CHẤT LƯỢNG SẢN PHẨM, HÀNG HÓA TỪ NGÀY 20/9/2026
Từ ngày 20/9/2026, việc xét tặng các giải thưởng về chất lượng sản phẩm, hàng hóa sẽ được thực hiện theo các điều kiện, tiêu chí và quy trình cụ thể được quy định tại Thông tư số 46/2026/TT-BKHCN. Quy định mới đặt ra những yêu cầu tương đối chặt chẽ đối với đơn vị tổ chức xét thưởng, tổ chức, cá nhân tham gia xét thưởng cũng như sản phẩm, hàng hóa được đăng ký, qua đó hướng tới việc bảo đảm hoạt động xét thưởng được thực hiện khách quan, minh bạch, công bằng và phản ánh đúng chất lượng thực tế của sản phẩm, hàng hóa.
Thông tư số 46/2026/TT-BKHCN quy định chi tiết thi hành điểm c khoản 2 Điều 6c Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa số 05/2007/QH12, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 78/2025/QH15, về điều kiện, tiêu chí và thủ tục xét tặng giải thưởng chất lượng sản phẩm, hàng hóa của tổ chức, cá nhân.
Những giải thưởng nào thuộc phạm vi điều chỉnh?
Quy định mới được áp dụng đối với hoạt động xét tặng giải thưởng chất lượng sản phẩm, hàng hóa do tổ chức, cá nhân thực hiện theo quy định của pháp luật. Việc xây dựng và áp dụng các tiêu chí xét thưởng phải bảo đảm phù hợp với đặc thù của từng giải thưởng, từng nhóm sản phẩm, hàng hóa và không được làm sai lệch hoặc gây hiểu nhầm về chất lượng thực tế của sản phẩm, hàng hóa.
Tuy nhiên, Thông tư số 46/2026/TT-BKHCN không áp dụng đối với một số trường hợp nhất định.
Cụ thể, Thông tư không áp dụng đối với Giải thưởng Chất lượng Quốc gia; các danh hiệu thi đua, hình thức khen thưởng được thực hiện theo quy định của pháp luật về thi đua, khen thưởng; và các giải thưởng chất lượng sản phẩm, hàng hóa được tổ chức nhằm mục đích thi đua, khen thưởng trong nội bộ cơ quan, đơn vị, tổ chức, doanh nghiệp.
Việc xác định đúng phạm vi áp dụng là vấn đề quan trọng, bởi không phải mọi hình thức trao giải, tôn vinh sản phẩm, hàng hóa đều thuộc phạm vi điều chỉnh của Thông tư này.
Đơn vị tổ chức xét thưởng phải đáp ứng những yêu cầu gì?
Thông tư số 46/2026/TT-BKHCN đặt ra các điều kiện cụ thể đối với đơn vị tổ chức xét tặng giải thưởng chất lượng sản phẩm, hàng hóa. Tùy thuộc đơn vị tổ chức là tổ chức hay cá nhân mà điều kiện áp dụng có sự khác nhau.
Đối với tổ chức, trước hết phải được thành lập và hoạt động hợp pháp theo quy định của pháp luật. Đồng thời, tổ chức đó phải có chức năng, nhiệm vụ, ngành, nghề kinh doanh hoặc lĩnh vực hoạt động phù hợp với lĩnh vực chất lượng sản phẩm, hàng hóa, khoa học và công nghệ, xúc tiến thương mại hoặc lĩnh vực khác có liên quan đến nội dung của giải thưởng.
Bên cạnh đó, tổ chức xét thưởng phải hoàn thành các nghĩa vụ về thuế và các nghĩa vụ tài chính khác đối với Nhà nước theo quy định của pháp luật và không đang trong thời gian bị đình chỉ hoạt động theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Đối với cá nhân, người tổ chức xét thưởng phải có năng lực hành vi dân sự đầy đủ theo quy định của pháp luật. Cá nhân này đồng thời phải có tài khoản thanh toán mang tên cá nhân hợp pháp để phục vụ việc quản lý, tiếp nhận và sử dụng kinh phí tổ chức xét thưởng theo quy định.
Không chỉ đáp ứng các điều kiện về tư cách pháp lý, đơn vị tổ chức xét thưởng còn phải tự bảo đảm các nguồn lực cần thiết cho hoạt động xét thưởng. Những nguồn lực này bao gồm nguồn lực tài chính, nhân lực, cơ sở vật chất và các điều kiện cần thiết khác để tổ chức hoạt động xét thưởng theo Kế hoạch xét thưởng và Quy chế xét thưởng đã công bố.
Trường hợp sử dụng kinh phí từ ngân sách nhà nước để tổ chức xét tặng giải thưởng chất lượng sản phẩm, hàng hóa thì đơn vị tổ chức phải tuân thủ quy định của Luật Ngân sách nhà nước và các quy định pháp luật về quản lý, sử dụng tài chính công.
Tiêu chí xét tặng giải thưởng chất lượng được xác định như thế nào?
Một trong những nội dung đáng chú ý của Thông tư số 46/2026/TT-BKHCN là việc quy định khung tiêu chí chung làm cơ sở để đơn vị tổ chức xét thưởng xây dựng các tiêu chí cụ thể cho từng giải thưởng chất lượng sản phẩm, hàng hóa.
Theo đó, đơn vị tổ chức xét thưởng có trách nhiệm xây dựng tiêu chí cụ thể, nhưng phải bảo đảm các tiêu chí này phù hợp với khung tiêu chí chung và các quy định pháp luật có liên quan.
Khung tiêu chí xét tặng giải thưởng chất lượng bao gồm nhiều nhóm tiêu chí cơ bản.
Thứ nhất, nhóm tiêu chí về chất lượng sản phẩm, hàng hóa. Nội dung đánh giá bao gồm mức độ phù hợp với tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật; các đặc tính kỹ thuật chủ yếu; độ an toàn, độ tin cậy; cũng như những đặc tính vượt trội của sản phẩm, hàng hóa so với ngành hoặc so với các tổ chức, doanh nghiệp khác có sản phẩm, hàng hóa tương tự.
Thứ hai, nhóm tiêu chí về hệ thống quản lý. Việc đánh giá có thể xem xét quá trình thiết lập, áp dụng, duy trì và cải tiến các hệ thống quản lý phù hợp với tiêu chuẩn quốc gia, tiêu chuẩn quốc tế hoặc quy định tương đương theo quy định của pháp luật.
Thứ ba, nhóm tiêu chí về ứng dụng khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và truy xuất nguồn gốc. Đây là nhóm tiêu chí phản ánh mức độ ứng dụng các giải pháp khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong quá trình sản xuất, kinh doanh cũng như khả năng kiểm soát, truy xuất thông tin liên quan đến sản phẩm, hàng hóa.
Thứ tư, nhóm tiêu chí về hiệu quả sản xuất, kinh doanh. Tiêu chí này hướng đến việc đánh giá hiệu quả mà sản phẩm, hàng hóa mang lại trong hoạt động sản xuất, kinh doanh của tổ chức, cá nhân.
Thứ năm, nhóm tiêu chí về trách nhiệm xã hội và bảo vệ môi trường. Việc xét thưởng không chỉ dựa trên chất lượng sản phẩm đơn thuần mà còn có thể xem xét trách nhiệm của tổ chức, cá nhân đối với xã hội và môi trường trong quá trình sản xuất, kinh doanh.
Thứ sáu, nhóm tiêu chí về khách hàng và thị trường. Nhóm tiêu chí này có thể xem xét mức độ đáp ứng nhu cầu của khách hàng, khả năng cạnh tranh và vị thế của sản phẩm, hàng hóa trên thị trường.
Ngoài các nhóm tiêu chí nêu trên, đơn vị tổ chức xét thưởng có thể xây dựng các tiêu chí khác nếu cần thiết, với điều kiện những tiêu chí này phải phù hợp với đặc thù của giải thưởng chất lượng sản phẩm, hàng hóa.
Tiêu chí cụ thể phải bảo đảm khả năng đo lường và kiểm chứng
Việc xây dựng tiêu chí xét thưởng không được thực hiện một cách tùy nghi. Các tiêu chí cụ thể phải phù hợp với khung tiêu chí chung, đồng thời phải phù hợp với đặc thù của sản phẩm, hàng hóa và lĩnh vực xét thưởng.
Đặc biệt, tiêu chí phải xác định rõ nội dung, phạm vi và phương pháp đánh giá. Các tiêu chí cần có khả năng đo lường, đánh giá, kiểm chứng và có tài liệu chứng minh trong trường hợp cần thiết.
Trường hợp sử dụng kết quả đánh giá sự phù hợp làm căn cứ xét thưởng thì kết quả đánh giá sự phù hợp phải được cấp bởi tổ chức đánh giá sự phù hợp theo quy định của pháp luật và phải còn trong thời hạn 12 tháng tính đến ngày đăng ký tham gia xét thưởng.
Các tiêu chí cũng phải bảo đảm tính khách quan, minh bạch, công bằng và được áp dụng thống nhất đối với các đối tượng tham gia xét thưởng. Đây là yêu cầu quan trọng nhằm hạn chế tình trạng xây dựng tiêu chí theo hướng ưu tiên hoặc tạo lợi thế không phù hợp cho một sản phẩm, hàng hóa hoặc một tổ chức, cá nhân cụ thể.
Đồng thời, tiêu chí, phương pháp đánh giá và cách thức thể hiện kết quả xét thưởng không được trái với pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa và pháp luật có liên quan.
Đặc biệt, không được sử dụng những tiêu chí, phương pháp đánh giá hoặc hình thức thể hiện có khả năng gây hiểu sai về bản chất, giá trị hoặc mức độ bảo đảm chất lượng của giải thưởng.
Điều kiện đối với tổ chức, cá nhân đăng ký tham gia xét thưởng
Bên cạnh yêu cầu đối với đơn vị tổ chức, Thông tư cũng quy định điều kiện đối với tổ chức, cá nhân đăng ký tham gia xét tặng giải thưởng chất lượng.
Đối với tổ chức, tổ chức đăng ký phải được thành lập và hoạt động hợp pháp theo quy định của pháp luật. Đối với cá nhân, cá nhân tham gia phải có năng lực hành vi dân sự đầy đủ theo quy định.
Tổ chức, cá nhân đăng ký đồng thời phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ về thuế và các nghĩa vụ khác theo quy định của pháp luật.
Trong thời hạn 12 tháng tính đến thời điểm đăng ký xét thưởng, tổ chức, cá nhân không được bị xử phạt vi phạm hành chính và không bị áp dụng biện pháp đình chỉ hoạt động sản xuất, kinh doanh theo quy định của pháp luật.
Tại thời điểm đăng ký xét thưởng, tổ chức, cá nhân cũng phải bảo đảm không đang trong quá trình bị cơ quan có thẩm quyền thanh tra, kiểm tra đột xuất.
Ngoài các điều kiện trên, tổ chức, cá nhân phải chuẩn bị và nộp hồ sơ đăng ký tham gia xét tặng giải thưởng chất lượng theo quy định của đơn vị tổ chức xét thưởng.
Sản phẩm, hàng hóa đăng ký dự giải phải đáp ứng điều kiện gì?
Không chỉ tổ chức, cá nhân tham gia phải đáp ứng điều kiện mà chính sản phẩm, hàng hóa đăng ký xét thưởng cũng phải đáp ứng các yêu cầu theo quy định.
Trước hết, sản phẩm, hàng hóa phải đáp ứng các quy định của pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và các quy định pháp luật có liên quan. Đồng thời, tổ chức, cá nhân phải có tài liệu minh chứng phù hợp để chứng minh việc đáp ứng các yêu cầu này.
Sản phẩm, hàng hóa đăng ký xét thưởng không được thuộc danh mục sản phẩm, hàng hóa bị cấm sản xuất, kinh doanh hoặc danh mục hàng hóa hạn chế kinh doanh theo quy định của pháp luật.
Đáng chú ý, trong thời hạn 12 tháng tính đến thời điểm đăng ký xét thưởng, sản phẩm, hàng hóa không được bị cơ quan có thẩm quyền quyết định thu hồi, đình chỉ lưu thông, đình chỉ sử dụng hoặc áp dụng biện pháp xử lý khác liên quan đến chất lượng sản phẩm, hàng hóa theo quy định của pháp luật.
Quy định này nhằm bảo đảm rằng sản phẩm, hàng hóa được trao giải phải thực sự đáp ứng các yêu cầu về chất lượng và không thuộc trường hợp đang hoặc mới bị cơ quan có thẩm quyền xử lý do vi phạm liên quan đến chất lượng.
Trách nhiệm của tổ chức, cá nhân khi đăng ký xét thưởng
Khi tham gia xét tặng giải thưởng chất lượng sản phẩm, hàng hóa, tổ chức, cá nhân đăng ký phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác và trung thực của toàn bộ thông tin, tài liệu trong hồ sơ đăng ký xét thưởng.
Do đó, việc chuẩn bị hồ sơ không chỉ mang tính thủ tục mà còn gắn trực tiếp với trách nhiệm pháp lý của đơn vị tham gia. Các thông tin về sản phẩm, hàng hóa, chất lượng, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, kết quả đánh giá và các tài liệu chứng minh cần được cung cấp đầy đủ, chính xác và trung thực.
Việc cung cấp thông tin không chính xác hoặc tài liệu không trung thực có thể ảnh hưởng đến kết quả xét thưởng và có thể làm phát sinh trách nhiệm pháp lý tương ứng theo quy định của pháp luật.
Doanh nghiệp cần lưu ý gì khi tham gia giải thưởng chất lượng?
Từ ngày 20/9/2026, khi tham gia các giải thưởng thuộc phạm vi điều chỉnh của Thông tư số 46/2026/TT-BKHCN, doanh nghiệp và các tổ chức, cá nhân cần chủ động rà soát điều kiện pháp lý của mình cũng như tình trạng pháp lý và chất lượng của sản phẩm, hàng hóa đăng ký.
Đặc biệt, cần kiểm tra các điều kiện liên quan đến việc thành lập và hoạt động hợp pháp, nghĩa vụ thuế, tình trạng xử phạt vi phạm hành chính, tình trạng thanh tra, kiểm tra đột xuất và các quyết định xử lý liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Đối với sản phẩm, hàng hóa, cần chuẩn bị đầy đủ các tài liệu chứng minh việc đáp ứng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và các yêu cầu pháp luật có liên quan. Trong trường hợp sử dụng kết quả đánh giá sự phù hợp, cần lưu ý thời hạn 12 tháng tính đến ngày đăng ký tham gia xét thưởng.
Về phía đơn vị tổ chức xét thưởng, việc xây dựng Kế hoạch xét thưởng, Quy chế xét thưởng và hệ thống tiêu chí cụ thể cần được thực hiện một cách minh bạch, có khả năng đo lường và kiểm chứng, đồng thời bảo đảm áp dụng thống nhất đối với các tổ chức, cá nhân tham gia.
