THỦ TỤC CAI NGHIỆN BẮT BUỘC THEO QUY ĐỊNH MỚI NHẤT

Cai nghiện bắt buộc là biện pháp được áp dụng đối với người nghiện ma túy trong những trường hợp pháp luật quy định. Việc đưa một người vào cơ sở cai nghiện bắt buộc phải được thực hiện theo trình tự, thủ tục nhất định và do cơ quan có thẩm quyền quyết định.

Theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy 2025, đối tượng, hồ sơ và trình tự lập hồ sơ đề nghị áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc có sự khác nhau tùy theo độ tuổi của người nghiện ma túy.

ĐỐI TƯỢNG BỊ ÁP DỤNG BIỆN PHÁP CAI NGHIỆN BẮT BUỘC

Người từ đủ 18 tuổi trở lên

Theo khoản 1 Điều 35 Luật Phòng, chống ma túy 2025, người nghiện ma túy từ đủ 18 tuổi trở lên có thể bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa đi cai nghiện bắt buộc theo quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính nếu không thuộc trường hợp bị xử lý theo quy định của pháp luật hình sự và thuộc một trong các trường hợp luật định.

Các trường hợp gồm:

• Không đăng ký, không thực hiện hoặc tự ý chấm dứt cai nghiện ma túy tự nguyện, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác;
• Trong thời gian cai nghiện ma túy tự nguyện bị phát hiện sử dụng trái phép chất ma túy;
• Không đăng ký, không thực hiện hoặc tự ý chấm dứt điều trị nghiện bằng thuốc thay thế hoặc bị chấm dứt điều trị do vi phạm quy định về điều trị nghiện;
• Trong thời gian quản lý sau cai nghiện mà được xác định là nghiện ma túy;
• Các trường hợp khác được quy định tại Luật Phòng, chống ma túy 2025.

Ngoài ra, trong thời gian cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng hoặc điều trị nghiện bằng thuốc thay thế, nếu người nghiện không chấp hành việc áp dụng biện pháp giám sát điện tử thì có thể bị áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc.

Trường hợp người nghiện đang cai nghiện tự nguyện hoặc điều trị bằng thuốc thay thế mà tiếp tục vi phạm pháp luật theo các trường hợp luật định cũng có thể bị áp dụng biện pháp cai nghiện bắt buộc.

Người từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi

Đối với người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi, khoản 1 Điều 36 Luật Phòng, chống ma túy 2025 quy định việc đưa đi cai nghiện bắt buộc được áp dụng nếu người này không thuộc trường hợp bị xử lý theo pháp luật hình sự và thuộc một trong các trường hợp:

• Không đăng ký, không thực hiện hoặc tự ý chấm dứt cai nghiện ma túy tự nguyện, trừ trường hợp pháp luật quy định;
• Trong thời gian cai nghiện ma túy tự nguyện bị phát hiện sử dụng trái phép chất ma túy;
• Không đăng ký, không thực hiện hoặc tự ý chấm dứt điều trị nghiện bằng thuốc thay thế hoặc bị chấm dứt điều trị do vi phạm quy định;
• Trong thời gian quản lý sau cai nghiện mà được xác định là nghiện ma túy;
• Thuộc các trường hợp khác được quy định tại Luật Phòng, chống ma túy 2025.

THỦ TỤC CAI NGHIỆN BẮT BUỘC

Đối với người từ đủ 18 tuổi trở lên

Hồ sơ đề nghị áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa đi cai nghiện bắt buộc được lập từ khi có kết quả xác định tình trạng nghiện ma túy hoặc từ khi người nghiện tự ý chấm dứt điều trị nghiện bằng thuốc thay thế cho đến khi Tòa án ra quyết định.

Đối với người có nơi cư trú ổn định, Trưởng Công an cấp xã nơi người đó cư trú có trách nhiệm lập hồ sơ đề nghị áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc. Trường hợp người nghiện không có nơi cư trú ổn định thì Trưởng Công an cấp xã nơi phát hiện hành vi vi phạm pháp luật lần cuối lập hồ sơ.

Hồ sơ đề nghị gồm:

• Bản tóm tắt lý lịch;
• Biên bản vi phạm;
• Xác nhận tình trạng nghiện ma túy của cơ sở y tế có thẩm quyền hoặc xác nhận của cơ sở đang điều trị nghiện bằng thuốc thay thế;
• Văn bản của Trưởng Công an cấp xã đề nghị xem xét áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc;
• Các tài liệu khác có liên quan, nếu có.

Hồ sơ phải được đánh số bút lục và lưu trữ theo quy định của pháp luật.

Sau khi hoàn thành hồ sơ, Công an cấp xã phải thông báo bằng văn bản cho người bị đề nghị áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc hoặc người đại diện hợp pháp của người đó. Người được thông báo có quyền đọc hồ sơ và ghi chép những nội dung cần thiết trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận được thông báo.

Hết thời hạn này, trong thời hạn 01 ngày làm việc, Trưởng Công an cấp xã quyết định và chuyển hồ sơ đề nghị đến Tòa án nhân dân khu vực để xem xét, quyết định việc áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc.

Thời hiệu áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa đi cai nghiện bắt buộc là 03 tháng kể từ ngày người nghiện ma túy thực hiện lần cuối hành vi vi phạm. Trường hợp người nghiện cố tình trốn tránh hoặc cản trở việc áp dụng biện pháp thì thời hiệu được tính lại kể từ thời điểm chấm dứt hành vi trốn tránh, cản trở.

Sau khi hoàn thành cai nghiện, cơ sở cai nghiện ma túy công lập có trách nhiệm cấp giấy xác nhận hoàn thành cai nghiện ma túy cho người cai nghiện và gửi bản sao cho gia đình, Tòa án nhân dân khu vực nơi đã ra quyết định, Ủy ban nhân dân cấp xã và Công an cấp xã nơi người đó cư trú.

Trường hợp người nghiện ma túy không xác định được nơi cư trú và không còn khả năng lao động thì sau khi hết thời hạn chấp hành cai nghiện tại cơ sở cai nghiện ma túy công lập được đưa vào cơ sở bảo trợ xã hội.

Đối với người từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi

Đối với người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi, hồ sơ đề nghị áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc cũng được lập từ khi có kết quả xác định tình trạng nghiện ma túy hoặc người nghiện tự ý chấm dứt điều trị nghiện bằng thuốc thay thế cho đến khi Tòa án ra quyết định.

Trường hợp người nghiện có nơi cư trú ổn định, Trưởng Công an cấp xã nơi người đó cư trú lập hồ sơ. Nếu không có nơi cư trú ổn định, Trưởng Công an cấp xã nơi phát hiện hành vi vi phạm pháp luật lập hồ sơ đề nghị áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc.

Hồ sơ gồm:

• Bản tóm tắt lý lịch;
• Biên bản vi phạm;
• Xác nhận tình trạng nghiện ma túy của cơ sở y tế có thẩm quyền hoặc xác nhận của cơ sở điều trị nghiện bằng thuốc thay thế;
• Bản tường trình của người nghiện ma túy hoặc người đại diện hợp pháp;
• Ý kiến của cha, mẹ, người giám hộ hoặc người đại diện hợp pháp;
• Văn bản của Trưởng Công an cấp xã đề nghị xem xét áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc;
• Các tài liệu khác có liên quan, nếu có.

Sau khi hoàn thành hồ sơ, Công an cấp xã phải thông báo bằng văn bản cho người bị đề nghị áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc và cha, mẹ, người giám hộ hoặc người đại diện hợp pháp. Những người này có quyền đọc hồ sơ và ghi chép nội dung cần thiết trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận được thông báo.

Trong thời hạn 01 ngày làm việc kể từ ngày hết thời hạn đọc hồ sơ, Trưởng Công an cấp xã quyết định việc chuyển hồ sơ đề nghị Tòa án nhân dân khu vực áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc.

Thời hiệu áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc là 03 tháng kể từ ngày người nghiện ma túy thực hiện lần cuối hành vi theo quy định. Nếu người nghiện cố tình trốn tránh hoặc cản trở việc áp dụng biện pháp thì thời hiệu được tính lại từ thời điểm chấm dứt hành vi trốn tránh, cản trở.

Nếu tại thời điểm chấm dứt hành vi trốn tránh, cản trở mà người nghiện đã đủ 18 tuổi thì Tòa án quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa đi cai nghiện bắt buộc.

ĐỊA ĐIỂM CAI NGHIỆN BẮT BUỘC ĐỐI VỚI NGƯỜI TỪ 12 ĐẾN DƯỚI 18 TUỔI

Người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi thực hiện cai nghiện bắt buộc tại trường giáo dưỡng hoặc cơ sở cai nghiện ma túy công lập đủ điều kiện thực hiện cai nghiện cho người trong độ tuổi này.

Trường hợp người đang cai nghiện bắt buộc đủ 18 tuổi, nếu thời gian cai nghiện còn lại từ đủ 03 tháng trở lên thì được chuyển sang thực hiện cai nghiện bắt buộc tại cơ sở cai nghiện ma túy công lập.

Sau khi hoàn thành cai nghiện, trường giáo dưỡng hoặc cơ sở cai nghiện ma túy công lập có trách nhiệm cấp giấy xác nhận hoàn thành cai nghiện và gửi bản sao cho cha, mẹ, người giám hộ hoặc người đại diện hợp pháp, Tòa án nhân dân khu vực nơi đã ra quyết định, Ủy ban nhân dân cấp xã và Công an cấp xã nơi người đó cư trú.

Trường hợp người nghiện ma túy không có nơi cư trú ổn định thì sau khi hết thời hạn chấp hành biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc được đưa vào cơ sở bảo trợ xã hội.

Đáng lưu ý, việc đưa người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi đi cai nghiện bắt buộc do Tòa án nhân dân khu vực quyết định và không phải là biện pháp xử lý hành chính.

Như vậy, thủ tục cai nghiện bắt buộc được thực hiện theo trình tự chặt chẽ, từ việc xác định tình trạng nghiện, lập hồ sơ, thông báo cho người bị đề nghị và người đại diện hợp pháp đến việc chuyển hồ sơ để Tòa án nhân dân khu vực xem xét, quyết định. Việc xác định đúng đối tượng và thực hiện đầy đủ các bước theo quy định là cơ sở bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người bị đề nghị áp dụng biện pháp cai nghiện bắt buộc.