HÀNG HÓA CÓ DẤU HIỆU XÂM PHẠM QUYỀN SỞ HỮU TRÍ TUỆ ĐƯỢC TẠM DỪNG THỦ TỤC HẢI QUAN NHƯ THẾ NÀO?
Trong hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu và quá cảnh hàng hóa, việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ tại biên giới có ý nghĩa quan trọng trong việc ngăn chặn hàng giả, hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ lưu thông trên thị trường. Pháp luật hiện hành quy định cơ chế để chủ thể quyền sở hữu trí tuệ đề nghị cơ quan hải quan kiểm tra, giám sát hoặc tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Đáng chú ý, quy định về tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ đã được sửa đổi tại khoản 23 Điều 1 Luật Hải quan sửa đổi 2026 (Luật số 11/2026/QH16).
Ảnh minh họa…
- Khi nào hàng hóa có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ được tạm dừng thủ tục hải quan?
Việc tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ được thực hiện trong quá trình cơ quan hải quan kiểm tra, giám sát và kiểm soát hàng hóa.
Theo quy định mới, trong thời gian áp dụng biện pháp kiểm tra, giám sát, nếu phát hiện lô hàng có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, thủ trưởng cơ quan hải quan nơi làm thủ tục hải quan thông báo ngay cho chủ thể quyền sở hữu trí tuệ hoặc người được ủy quyền hợp pháp để nộp đơn đề nghị tạm dừng làm thủ tục hải quan.
Trường hợp chủ thể quyền sở hữu trí tuệ hoặc người được ủy quyền hợp pháp đề nghị tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ nhưng chưa có hồ sơ đề nghị kiểm tra, giám sát thì cơ quan hải quan quyết định tạm dừng làm thủ tục hải quan nếu chủ thể quyền sở hữu trí tuệ hoặc người được ủy quyền hợp pháp đáp ứng điều kiện tại khoản 2 Điều 73 Luật Hải quan 2014, được sửa đổi tại khoản 22 Điều 1 Luật Hải quan sửa đổi 2026 và quy định về hồ sơ đề nghị kiểm tra, giám sát đối với hàng hóa liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ.
“22. Sửa đổi, bổ sung khoản 2 Điều 73 như sau:
- Cơ quan hải quan quyết định tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu khi chủ thể quyền sở hữu trí tuệ hoặc người được ủy quyền hợp pháp có đơn đề nghị, bằng chứng về sở hữu hợp pháp quyền sở hữu trí tuệ, bằng chứng về việc xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và đã nộp một khoản tiền hoặc chứng từ bảo lãnh của tổ chức tín dụng để bảo đảm bồi thường thiệt hại và các chi phí phát sinh theo quy định của pháp luật do việc đề nghị tạm dừng làm thủ tục hải quan không đúng. Cơ quan hải quan chủ động tạm dừng làm thủ tục hải quan nếu trong quá trình thực hiện kiểm tra, giám sát và kiểm soát phát hiện căn cứ rõ ràng để nghi ngờ hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh là hàng hóa giả mạo về sở hữu trí tuệ.”
- Cơ quan hải quan xử lý đơn đề nghị tạm dừng trong bao lâu?
Theo quy định mới, chậm nhất 02 giờ làm việc kể từ thời điểm nhận được đầy đủ hồ sơ đề nghị tạm dừng, thủ trưởng cơ quan hải quan nơi làm thủ tục hải quan ra quyết định tạm dừng hoặc từ chối, trong đó phải nêu rõ lý do và thông báo cho chủ thể quyền sở hữu trí tuệ hoặc người được ủy quyền hợp pháp.
Thời hạn và thủ tục áp dụng biện pháp tạm dừng làm thủ tục hải quan được thực hiện theo quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ.
Quy định này nhằm tạo cơ chế xử lý nhanh đối với các trường hợp hàng hóa có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, qua đó hạn chế nguy cơ hàng hóa được thông quan và đưa vào thị trường trước khi cơ quan có thẩm quyền có điều kiện xác minh, xử lý.
- Trường hợp cơ quan hải quan chủ động tạm dừng thủ tục
Không chỉ được thực hiện trên cơ sở đề nghị của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ, trong một số trường hợp cơ quan hải quan có thể chủ động tạm dừng làm thủ tục hải quan.
Cụ thể, trường hợp cơ quan hải quan chủ động tạm dừng làm thủ tục hải quan thì thủ trưởng cơ quan hải quan nơi làm thủ tục hải quan ra quyết định tạm dừng làm thủ tục hải quan, thông báo cho người khai hải quan, chủ thể quyền sở hữu trí tuệ hoặc người được ủy quyền hợp pháp biết để phối hợp xác định vi phạm và xử lý theo quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ.
Như vậy, cơ chế mới không chỉ đặt trọng tâm vào việc tiếp nhận và giải quyết đề nghị của chủ thể quyền mà còn trao trách nhiệm chủ động cho cơ quan hải quan khi phát hiện căn cứ rõ ràng để nghi ngờ hàng hóa giả mạo về sở hữu trí tuệ.
- Quy định hiện hành về đề nghị kiểm tra, giám sát hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
Theo quy định hiện hành, vấn đề hàng hóa có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ bị tạm dừng làm thủ tục hải quan được áp dụng theo Điều 74 Luật Hải quan 2014.
Theo đó, chủ thể quyền sở hữu trí tuệ trực tiếp hoặc thông qua người được ủy quyền hợp pháp nộp đơn đề nghị cơ quan hải quan kiểm tra, giám sát, tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Trường hợp đề nghị kiểm tra, giám sát, chủ thể quyền sở hữu trí tuệ hoặc người được ủy quyền hợp pháp phải nộp phí, lệ phí theo quy định của pháp luật về phí và lệ phí và cung cấp cho cơ quan hải quan đầy đủ các tài liệu sau:
- Đơn đề nghị; văn bản ủy quyền trong trường hợp ủy quyền nộp đơn;
- Bản sao văn bằng bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp hoặc tài liệu khác chứng minh quyền sở hữu công nghiệp đang được bảo hộ tại Việt Nam hoặc bản sao giấy chứng nhận đăng ký hợp đồng chuyển giao quyền sử dụng đối tượng sở hữu công nghiệp; bản sao giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan đến quyền tác giả, quyền đối với giống cây trồng hoặc tài liệu khác chứng minh quyền tác giả, quyền liên quan đến quyền tác giả, quyền đối với giống cây trồng;
- Mô tả chi tiết hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, ảnh chụp, các đặc điểm phân biệt hàng thật với hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ;
- Danh sách những người xuất khẩu, nhập khẩu hợp pháp hàng hóa có yêu cầu giám sát; danh sách những người có khả năng xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
- Thời hạn kiểm tra, giám sát hàng hóa liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ
Thời hạn áp dụng biện pháp kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa có yêu cầu bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ là 02 năm kể từ ngày cơ quan hải quan chấp nhận yêu cầu của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ.
Thời hạn này có thể được gia hạn thêm 02 năm nhưng không được quá thời hạn bảo hộ đối tượng quyền sở hữu trí tuệ có liên quan theo quy định của Luật sở hữu trí tuệ.
Việc quy định thời hạn kiểm tra, giám sát giúp chủ thể quyền có cơ chế chủ động bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu có nguy cơ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
- Điều kiện để đề nghị tạm dừng làm thủ tục hải quan
Khác với trường hợp đề nghị kiểm tra, giám sát, khi đề nghị tạm dừng làm thủ tục hải quan, chủ thể quyền sở hữu trí tuệ hoặc người được ủy quyền hợp pháp phải cung cấp cho cơ quan hải quan các tài liệu quy định tại khoản 2 Điều 74 Luật Hải quan 2014.
Đồng thời, chủ thể quyền phải nộp một khoản tiền hoặc chứng từ bảo lãnh của tổ chức tín dụng bằng 20% trị giá lô hàng theo giá ghi trong hợp đồng hoặc tối thiểu 20 triệu đồng nếu chưa biết trị giá lô hàng nghi ngờ xâm phạm.
Khoản tiền hoặc chứng từ bảo lãnh này nhằm bảo đảm bồi thường thiệt hại và các chi phí phát sinh theo quy định của pháp luật trong trường hợp việc đề nghị tạm dừng làm thủ tục hải quan không đúng.
- Chủ thể quyền sở hữu trí tuệ cần chuẩn bị gì?
Để bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, chủ thể quyền cần chuẩn bị đầy đủ tài liệu chứng minh quyền sở hữu hợp pháp đối với đối tượng sở hữu trí tuệ, tài liệu chứng minh dấu hiệu xâm phạm và các tài liệu liên quan đến hàng hóa.
Đặc biệt, việc mô tả chi tiết hàng hóa, cung cấp hình ảnh và các đặc điểm giúp phân biệt hàng thật với hàng hóa có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ có ý nghĩa quan trọng trong quá trình cơ quan hải quan kiểm tra, giám sát và xác định dấu hiệu vi phạm.
Trường hợp đề nghị tạm dừng làm thủ tục hải quan, chủ thể quyền cũng cần lưu ý nghĩa vụ bảo đảm bằng khoản tiền hoặc chứng từ bảo lãnh theo quy định.
