QUY TẮC ỨNG XỬ TRÊN KHÔNG GIAN MẠNG THEO QUY ĐỊNH MỚI: NHỮNG ĐIỀU CÁ NHÂN VÀ TỔ CHỨC CẦN BIẾT
- Không gian mạng được hiểu như thế nào?
Theo khoản 5 Điều 2 Luật An ninh mạng 2025, không gian mạng được hiểu là môi trường được hình thành bởi hệ thống mạng lưới kết nối của cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin, bao gồm mạng viễn thông, mạng Internet, mạng máy tính, hệ thống thông tin, hệ thống xử lý và điều khiển thông tin, cơ sở dữ liệu. Đây là môi trường mà con người có thể thực hiện các hành vi xã hội mà không bị giới hạn bởi không gian và thời gian.
Trong thực tế, mạng xã hội là một trong những nền tảng phổ biến nhất của không gian mạng. Thông qua máy tính, điện thoại và các thiết bị điện tử khác, người dùng có thể kết nối, trao đổi thông tin và tương tác với nhau một cách nhanh chóng.
Bên cạnh những lợi ích về kết nối và chia sẻ thông tin, môi trường mạng cũng đặt ra nhiều vấn đề liên quan đến cách thức ứng xử. Trong khi nhiều người sử dụng mạng xã hội với thái độ lịch sự, văn minh thì vẫn tồn tại những hành vi khiếm nhã, xúc phạm, công kích cá nhân, thậm chí là bạo lực mạng. Những hành vi này có thể gây ra những ảnh hưởng nghiêm trọng đến danh dự, nhân phẩm, quyền và lợi ích hợp pháp của người bị tác động.
Do đó, việc nắm rõ và tuân thủ các quy tắc ứng xử trên không gian mạng có ý nghĩa quan trọng, giúp mỗi cá nhân, tổ chức sử dụng môi trường số một cách văn minh, có trách nhiệm và đúng quy định.
- Những chuẩn mực ứng xử cần tuân thủ trên không gian mạng
Ngày 05/3/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định 423/QĐ-BVHTTDL về Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số. Bộ Quy tắc đưa ra những nguyên tắc ứng xử dành cho nhiều nhóm đối tượng khác nhau, từ cá nhân, người có ảnh hưởng, tổ chức, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ mạng xã hội đến cơ quan báo chí và các tổ chức, doanh nghiệp khác.
2.1. Nguyên tắc ứng xử chung trên môi trường số
Theo Điều 4 Quyết định 423, các quy tắc ứng xử chung được áp dụng đối với tất cả các nhóm đối tượng tham gia hoạt động trên môi trường số.
Trước hết, người tham gia không gian mạng phải tuân thủ các quy định của pháp luật Việt Nam, đồng thời tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân khác. Việc sử dụng môi trường số không làm mất đi trách nhiệm pháp lý của người thực hiện hành vi.
Bên cạnh đó, việc giao tiếp và tương tác trên môi trường số cần bảo đảm tính văn minh, lịch sự, góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa, các giá trị đạo đức và truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam.
Người sử dụng cũng cần tôn trọng và thúc đẩy các giá trị văn hóa trên môi trường số, bảo đảm phù hợp với chuẩn mực văn hóa, đạo đức xã hội và truyền thống văn hóa dân tộc. Đồng thời, cần tôn trọng sự đa dạng về văn hóa, sự khác biệt giữa các vùng miền, dân tộc, tôn giáo và các nhóm trong xã hội.
Mỗi cá nhân, tổ chức phải chịu trách nhiệm đối với hành vi ứng xử của mình trên mạng. Khi phát hiện hành vi hoặc nội dung có dấu hiệu vi phạm pháp luật, ứng xử thiếu văn hóa hoặc phản cảm, cần phối hợp với cơ quan chức năng để kịp thời xử lý.
2.2. Chuẩn mực dành cho cá nhân khi tham gia không gian mạng
Theo Điều 5 Quyết định 423, cá nhân khi tham gia các hoạt động trên môi trường số trước hết cần chủ động tìm hiểu và tuân thủ pháp luật Việt Nam, đồng thời chấp hành các quy tắc, tiêu chuẩn cộng đồng của từng nền tảng số, mạng xã hội mà mình sử dụng.
Khi tham gia môi trường số, cá nhân nên sử dụng họ tên thật hoặc sử dụng tên, thương hiệu thuộc quyền sở hữu hợp pháp của mình. Đây là một trong những yếu tố góp phần nâng cao trách nhiệm của người sử dụng đối với các nội dung được đăng tải, chia sẻ và tương tác trên mạng.
Đối với hình ảnh và thông tin cá nhân của người khác, người sử dụng cần đặc biệt thận trọng trước khi đăng tải hoặc công khai trên các nền tảng số. Việc sử dụng, chia sẻ dữ liệu cá nhân phải tuân thủ các quy định pháp luật liên quan đến bảo vệ dữ liệu cá nhân và bảo vệ trẻ em. Trước khi công khai hoặc cung cấp dữ liệu của người khác trên môi trường số, cần cân nhắc kỹ lưỡng về tính cần thiết và những tác động có thể phát sinh.
Người dùng cũng cần thận trọng khi tiếp nhận những thông tin chưa được kiểm chứng. Việc chia sẻ thông tin nên ưu tiên các nguồn có xuất xứ rõ ràng, đáng tin cậy, đồng thời khuyến khích lan tỏa những nội dung tích cực, hữu ích, có giá trị văn hóa, giáo dục và nhân văn, qua đó góp phần xây dựng môi trường số lành mạnh và an toàn.
Khi phát hiện tin giả, thông tin sai sự thật hoặc nội dung có dấu hiệu vi phạm pháp luật, cá nhân có trách nhiệm thông báo cho nhà cung cấp dịch vụ, nền tảng số hoặc cơ quan chức năng để được xử lý. Trường hợp cần đăng tải nội dung cảnh báo về tin giả, thông tin sai sự thật hoặc thông tin vi phạm pháp luật thì phải có dấu hiệu nhận biết và quan điểm rõ ràng, trong đó hình thức cảnh báo được quy định là gạch chéo màu đỏ.
Việc tham gia môi trường số cũng phải gắn với trách nhiệm tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ. Cá nhân cần tuân thủ các quy định về quyền sở hữu trí tuệ đối với sản phẩm số và những nội dung được sử dụng, sao chép, chia sẻ trên môi trường mạng.
Trong quá trình thảo luận, tranh luận hoặc phản biện trên không gian mạng, người tham gia cần giữ thái độ tôn trọng, giao tiếp văn minh và lịch sự. Ngôn từ, lời thoại và hình ảnh được sử dụng phải phù hợp, không thô tục, phản cảm, xúc phạm hoặc công kích cá nhân. Đồng thời, không được nói xấu, bôi nhọ tổ chức, cá nhân hoặc sử dụng từ ngữ, âm thanh, hình ảnh có tính chất gây thù hận, kích động bạo lực, phân biệt về giới, vùng miền, dân tộc, tôn giáo hoặc văn hóa.
Đối với người có ảnh hưởng, chủ các trang cộng đồng, nhóm cộng đồng và kênh nội dung, ngoài việc tuân thủ các quy tắc chung nêu trên, còn phải thực hiện trách nhiệm cao hơn do mức độ ảnh hưởng của mình đối với cộng đồng.
Những chủ thể này cần tích cực, chủ động sáng tạo và lan tỏa các nội dung, sản phẩm có giá trị; góp phần phát triển và gìn giữ văn hóa Việt Nam trên các nền tảng số, đồng thời đóng góp vào việc xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam trong thời kỳ mới.
Người có ảnh hưởng cũng cần gương mẫu chấp hành pháp luật, đề cao trách nhiệm của cá nhân đối với cộng đồng và xã hội, đặc biệt là đối với giới trẻ; xây dựng lối sống lành mạnh, tích cực và không cổ xúy các hành vi vi phạm pháp luật, trái thuần phong mỹ tục hoặc trái với những giá trị đạo đức tốt đẹp của dân tộc.
Đồng thời, không được lợi dụng niềm tin hoặc tình cảm của công chúng, khán giả để thực hiện các hành vi trục lợi cá nhân dưới bất kỳ hình thức nào.
Trong trường hợp thực hiện hoạt động quảng cáo trên môi trường số, người có ảnh hưởng cần công khai với người tiếp nhận quảng cáo về việc mình đang thực hiện quảng cáo hoặc có nhận tài trợ. Nội dung quảng cáo phải trung thực, phù hợp với tài liệu đã công bố, tuân thủ các quy định pháp luật có liên quan và không được quảng cáo các sản phẩm, dịch vụ thuộc trường hợp bị cấm quảng cáo.
2.3. Trách nhiệm của tổ chức, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ mạng xã hội
Theo Điều 6 Quyết định 423, tổ chức, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ mạng xã hội và nền tảng số trong nước hoặc nước ngoài cũng phải tuân thủ những quy tắc ứng xử nhất định nhằm bảo đảm môi trường số an toàn, minh bạch và có trách nhiệm.
Theo đó, các đơn vị cung cấp dịch vụ phải công bố công khai, rõ ràng các điều khoản sử dụng dịch vụ, trong đó thể hiện đầy đủ quyền và nghĩa vụ của nhà cung cấp cũng như người sử dụng. Nội dung công bố cần bao gồm phương thức phân phối nội dung hoặc quảng cáo đến khách hàng và các hình thức xử lý đối với tài khoản của người sử dụng có hành vi vi phạm. Đồng thời, người dùng cần được lựa chọn phạm vi thông tin mà mình đồng ý cung cấp, trừ những thông tin bắt buộc phải cung cấp theo quy định của pháp luật.
Các tổ chức, doanh nghiệp cung cấp nền tảng cũng phải chủ động rà quét, phát hiện và ngăn chặn các hành vi lừa đảo, phát tán tin giả hoặc quảng cáo vi phạm pháp luật. Việc ứng dụng công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI) và phân tích dữ liệu được khuyến khích nhằm nâng cao khả năng phát hiện, ngăn chặn và xử lý nội dung vi phạm.
Bên cạnh đó, cần xây dựng cơ chế và công cụ báo cáo vi phạm rõ ràng, dễ sử dụng để người dùng có thể phản ánh khi phát hiện nội dung không phù hợp. Sau khi tiếp nhận báo cáo hoặc khiếu nại, đơn vị cung cấp dịch vụ cần có cơ chế phản hồi theo quy định pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Các tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân cung cấp dịch vụ cũng phải phân loại, hiển thị cảnh báo đối với những nội dung không phù hợp với trẻ em và triển khai các giải pháp bảo vệ trẻ em trên môi trường số theo quy định pháp luật.
Trong quá trình hoạt động, các đơn vị cung cấp nền tảng phải phối hợp với cơ quan chức năng trong việc xử lý, ngăn chặn và loại bỏ những nội dung vi phạm pháp luật. Đồng thời, cần phối hợp truyền thông chính sách đến người sử dụng và khuyến khích người dùng tham gia các chiến dịch nâng cao nhận thức về văn hóa trên môi trường số.
Đối với việc hợp tác, đăng tải hoặc chia sẻ thông tin liên quan đến người có ảnh hưởng, các tổ chức, doanh nghiệp cần cân nhắc trong trường hợp người có ảnh hưởng có hành vi vi phạm pháp luật hoặc khi có khuyến nghị từ cơ quan quản lý nhà nước.
2.4. Yêu cầu đối với nhà cung cấp dịch vụ Internet
Theo Điều 7 Quyết định 423, nhà cung cấp dịch vụ Internet có trách nhiệm triển khai các công cụ lọc, cảnh báo và hạn chế đối với những nội dung vi phạm pháp luật, đặc biệt nhằm bảo vệ trẻ em và thanh thiếu niên trên môi trường mạng.
Các giải pháp kiểm soát nội dung, giới hạn độ tuổi, giới hạn thời gian sử dụng và chế độ an toàn cần được triển khai phù hợp nhằm góp phần tạo dựng môi trường Internet an toàn hơn cho người dùng trẻ tuổi.
Nhà cung cấp dịch vụ Internet đồng thời phải tuân thủ các quy định pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân, không được thu thập hoặc sử dụng trái phép thông tin của người dùng.
Trong trường hợp người dùng bị xâm hại trên mạng, nhà cung cấp dịch vụ cần hỗ trợ bằng cách hướng dẫn người dùng phương thức xử lý và cách thức liên hệ với cơ quan chức năng. Đồng thời, cần tăng cường phối hợp với trường học và các tổ chức xã hội nhằm giáo dục kỹ năng số cũng như văn hóa ứng xử trên môi trường số.
2.5. Quy tắc dành cho cơ quan báo chí và các đơn vị hoạt động truyền thông
Theo Điều 8 Quyết định 423, các quy tắc ứng xử trên môi trường số cũng được áp dụng đối với cơ quan báo chí, cơ quan báo chí hoạt động phát thanh, truyền hình, công ty truyền thông, người kinh doanh dịch vụ quảng cáo và công ty tổ chức nghệ thuật biểu diễn.
Đối với cơ quan báo chí, cơ quan báo chí hoạt động phát thanh, truyền hình, cần tăng cường cung cấp thông tin và định hướng dư luận xã hội, góp phần tạo dựng sự đồng thuận và niềm tin trong xã hội. Nội dung truyền thông cần hướng tới việc lan tỏa những giá trị văn hóa tích cực như gương người tốt, việc tốt, hình ảnh truyền cảm hứng, những nét đẹp văn hóa và truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Đồng thời, cần phê phán, lên án những hành vi vi phạm Bộ Quy tắc cũng như các hành vi vi phạm pháp luật.
Các cơ quan báo chí cũng cần chủ động tìm hiểu, xác minh để định hướng trước những tin đồn, thông tin chưa được kiểm chứng hoặc chưa rõ nguồn gốc. Đối với tin giả, thông tin lừa đảo và thông tin vi phạm pháp luật, cần chủ động đấu tranh, phản bác và đưa ra cảnh báo phù hợp.
Việc hợp tác, đưa tin hoặc sử dụng hình ảnh của người có ảnh hưởng cũng cần được cân nhắc nếu người đó có hành vi vi phạm pháp luật hoặc có khuyến nghị của cơ quan quản lý nhà nước.
Đối với công ty truyền thông, người kinh doanh dịch vụ quảng cáo và công ty tổ chức nghệ thuật biểu diễn, cần chủ động kiểm soát nội dung truyền thông, quảng cáo và các hoạt động biểu diễn nghệ thuật được thực hiện trên môi trường số.
Đồng thời, các đơn vị này cần cân nhắc việc hợp tác với người có ảnh hưởng trong trường hợp người đó có hành vi vi phạm pháp luật hoặc khi có khuyến nghị từ cơ quan quản lý nhà nước.
2.6. Nguyên tắc ứng xử đối với cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp khác
Đối với các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp khác khi tham gia môi trường số, việc sử dụng tên chính danh của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp hoặc tên, thương hiệu thuộc quyền sở hữu hợp pháp là một trong những yêu cầu cần được chú trọng.
Các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và cơ sở giáo dục cần phổ biến nội dung của Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số đến cán bộ, công chức, viên chức, nhân viên, sinh viên và học sinh thuộc phạm vi quản lý.
Trong hoạt động truyền thông, quảng bá và quảng cáo, các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp cần bảo đảm tính công khai, minh bạch. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế tiếp nhận, xử lý khiếu nại và phản hồi nhanh chóng, minh bạch đối với những vấn đề liên quan đến hoạt động, dịch vụ và sản phẩm của mình bằng các hình thức phù hợp.
Thông tin được cung cấp trên môi trường mạng phải bảo đảm tính chính xác, rõ nguồn gốc và đã được kiểm chứng. Các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp không được lan truyền tin giả, đăng tải hoặc chia sẻ những thông tin vi phạm pháp luật, trái đạo đức hoặc trái thuần phong mỹ tục, gây ảnh hưởng tiêu cực đến xã hội, đặc biệt là đối với trẻ em và những người yếu thế trên môi trường số.
Các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp cũng cần gương mẫu trong việc sử dụng ngôn từ văn minh, chuẩn mực và tôn trọng đối tượng tiếp nhận thông tin.
Đồng thời, phải tôn trọng quyền riêng tư và bảo vệ dữ liệu cá nhân của người dùng, thực hiện đúng các quy định pháp luật có liên quan trong quá trình lưu trữ và xử lý dữ liệu của tổ chức, cá nhân.
Bên cạnh việc ngăn chặn nội dung tiêu cực, các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp cần chủ động lan tỏa những giá trị tích cực, nội dung nhân văn, sáng tạo và có ích cho cộng đồng. Qua đó góp phần quảng bá, giới thiệu những di sản văn hóa và hình ảnh đẹp về đất nước, con người Việt Nam trên môi trường số.
Các đơn vị cũng cần phối hợp với cơ quan, tổ chức có liên quan để tuyên truyền, giáo dục và nâng cao nhận thức về văn hóa ứng xử trên môi trường số; đồng thời tích cực tham gia các chương trình, chiến dịch truyền thông nhằm xây dựng môi trường mạng lành mạnh, an toàn.
Khi phát hiện nội dung có dấu hiệu vi phạm pháp luật, cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp có trách nhiệm thông báo cho nhà cung cấp dịch vụ hoặc cơ quan chức năng để được xem xét, xử lý kịp thời.
