Trong hệ thống tổ chức hành chính của Việt Nam, các đơn vị hành chính được phân loại theo cấp độ nhằm đảm bảo quản lý hiệu quả và phù hợp với thực tế địa phương. Bên cạnh đó, Hội đồng nhân dân (HĐND) là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định và giám sát các vấn đề của địa phương. Từ ngày 01/03/2025, các quy định mới về phân loại đơn vị hành chính và nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND có hiệu lực, tạo ra những điều chỉnh quan trọng trong cơ chế quản lý hành chính cấp cơ sở.
1/ Phân loại đơn vị hành chính được quy định như thế nào?
Căn cứ Điều 3 Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025 thì phân loại đơn vị hành chính được quy định như sau:
(1) Phân loại đơn vị hành chính là cơ sở để hoạch định chính sách phát triển kinh tế – xã hội, xây dựng tổ chức bộ máy, chế độ, chính sách đối với cán bộ, công chức của chính quyền địa phương phù hợp với từng loại đơn vị hành chính.
(2) Phân loại đơn vị hành chính phải dựa trên các tiêu chí về quy mô dân số, diện tích tự nhiên, trình độ phát triển kinh tế – xã hội và các yếu tố đặc thù của từng loại đơn vị hành chính ở nông thôn, đô thị, miền núi, vùng cao, hải đảo theo quy định của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
2/ Nhiệm vụ và quyền hạn của HĐND cấp xã từ 01/03/2025?
Căn cứ Điều 21 Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025 thì nhiệm vụ và quyền hạn của HĐND cấp xã được quy định như sau:
(1) Hội đồng nhân dân xã thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn sau đây:
– Quyết định biện pháp bảo đảm việc thi hành Hiến pháp 2013 và pháp luật trên địa bàn;
– Quyết định dự toán thu ngân sách nhà nước trên địa bàn; dự toán thu, chi ngân sách địa phương và phân bổ dự toán ngân sách cấp mình; điều chỉnh dự toán ngân sách địa phương trong trường hợp cần thiết; phê chuẩn quyết toán ngân sách địa phương;
– Quyết định biện pháp phát triển kinh tế – xã hội, bảo đảm thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội; biện pháp bảo vệ tài sản của cơ quan, tổ chức, bảo hộ tính mạng, tự do, danh dự, nhân phẩm, tài sản, các quyền và lợi ích hợp pháp khác của công dân, bảo đảm quyền con người, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí, phòng, chống tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật khác trên địa bàn theo quy định của pháp luật;
– Quyết định chủ trương, biện pháp xây dựng cơ sở hạ tầng, các công trình công cộng trên địa bàn theo quy định của pháp luật;
– Ban hành Quy chế làm việc của Hội đồng nhân dân, Thường trực Hội đồng nhân dân, các Ban của Hội đồng nhân dân, Tổ đại biểu Hội đồng nhân dân và đại biểu Hội đồng nhân dân cấp mình;
– Bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm Chủ tịch, Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân, Trưởng Ban của Hội đồng nhân dân cấp mình, Chủ tịch, Phó Chủ tịch, Ủy viên Ủy ban nhân dân cùng cấp; bỏ phiếu tín nhiệm đối với người giữ chức vụ do Hội đồng nhân dân bầu theo quy định của pháp luật;
– Bãi nhiệm đại biểu Hội đồng nhân dân và chấp thuận việc đại biểu Hội đồng nhân dân cấp mình thôi làm nhiệm vụ đại biểu theo quy định của pháp luật;
– Xem xét, cho ý kiến về việc thành lập, giải thể, nhập, chia đơn vị hành chính, điều chỉnh địa giới và đổi tên đơn vị hành chính cấp mình;
– Giám sát việc thi hành Hiến pháp, pháp luật ở địa phương và việc thực hiện nghị quyết của Hội đồng nhân dân cấp mình; giám sát hoạt động của Ủy ban nhân dân cấp mình;
– Ban hành nghị quyết về những vấn đề thuộc nhiệm vụ, quyền hạn của Hội đồng nhân dân cấp mình; bãi bỏ, sửa đổi, bổ sung văn bản do mình ban hành khi xét thấy không còn phù hợp hoặc trái pháp luật;
– Đình chỉ việc thi hành, bãi bỏ một phần hoặc toàn bộ văn bản trái pháp luật của Ủy ban nhân dân, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cùng cấp;
– Thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được phân cấp và các nhiệm vụ, quyền hạn khác theo quy định của pháp luật.
(2) Hội đồng nhân dân thị trấn thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn quy định tại khoản 1 Điều 21 Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025 và thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn sau đây:
– Quyết định biện pháp thực hiện quy hoạch và phát triển thị trấn theo quy định của pháp luật;
– Quyết định biện pháp xây dựng nếp sống văn minh đô thị, quản lý dân cư đô thị theo quy định của pháp luật.
(3) Hội đồng nhân dân phường thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn quy định tại các điểm a, điểm b, điểm c, điểm đ, điểm e, điểm g, điểm h, điểm i, điểm k, điểm l, điểm m khoản 1 và điểm b khoản 2 Điều 21 Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025.
Qua đó những thay đổi về phân loại đơn vị hành chính và nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND từ ngày 01/03/2025 góp phần tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước tại địa phương. Việc nâng cao quyền hạn của HĐND không chỉ đảm bảo tính dân chủ mà còn thúc đẩy sự phát triển bền vững, đáp ứng tốt hơn nhu cầu thực tiễn của nhân dân và xã hội.
