LUẬT HỘ TỊCH 2026: NHỮNG QUY ĐỊNH ĐÁNG CHÚ Ý VỀ ĐĂNG KÝ VÀ QUẢN LÝ HỘ TỊCH
Ngày 23/4/2026, Quốc hội khóa XVI, Kỳ họp thứ Nhất thông qua Luật Hộ tịch số 03/2026/QH16. Luật quy định về hộ tịch, đăng ký hộ tịch, Cơ sở dữ liệu hộ tịch và quản lý nhà nước về hộ tịch, đồng thời có nhiều quy định mới theo hướng tăng cường số hóa, kết nối dữ liệu và đơn giản hóa việc thực hiện thủ tục hành chính trong lĩnh vực hộ tịch.
Luật Hộ tịch 2026 có hiệu lực từ ngày 01/3/2027 và thay thế Luật Hộ tịch số 60/2014/QH13. Do đó, cá nhân, gia đình và các cơ quan, tổ chức có liên quan cần lưu ý những quy định mới để chủ động thực hiện quyền, nghĩa vụ đăng ký hộ tịch theo quy định.
Businessmen type payment information on tablet device for order online and paying via credit card. Internet technology and digital market place e-commerce, starting a new business online concept
1. Mở rộng và làm rõ các nội dung đăng ký hộ tịch
Theo Luật Hộ tịch 2026, hộ tịch được xác định là những sự kiện, thông tin xác định tình trạng nhân thân của cá nhân từ khi sinh ra đến khi chết. Đăng ký hộ tịch là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác nhận, ghi nhận và cập nhật các sự kiện, thông tin hộ tịch của cá nhân vào sổ hộ tịch và Cơ sở dữ liệu hộ tịch.
Các nội dung đăng ký hộ tịch bao gồm việc xác nhận các sự kiện như khai sinh, kết hôn, giám hộ, nhận cha, mẹ, con, thay đổi thông tin hộ tịch, tình trạng hôn nhân và khai tử.
Bên cạnh đó, cơ quan có thẩm quyền còn cập nhật vào sổ hộ tịch và Cơ sở dữ liệu hộ tịch những thay đổi thông tin của cá nhân theo bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án hoặc quyết định, giấy tờ do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp. Các nội dung này bao gồm thay đổi về thông tin hộ tịch, quốc tịch; xác định cha, mẹ, con; xác định lại giới tính; nuôi con nuôi; ly hôn; công nhận giám hộ và các trường hợp khác theo luật định.
2. UBND cấp xã có thẩm quyền đăng ký hộ tịch không phụ thuộc nơi cư trú
Một trong những điểm đáng chú ý của Luật Hộ tịch 2026 là quy định về thẩm quyền đăng ký hộ tịch.
Theo đó, Ủy ban nhân dân cấp xã không phụ thuộc vào nơi cư trú của cá nhân đăng ký các sự kiện, thông tin hộ tịch quy định tại Điều 4 của Luật. Chủ tịch UBND cấp xã có thẩm quyền ký giấy tờ hộ tịch, đồng thời có thể ủy quyền ký trong một số trường hợp theo quy định, trừ Giấy khai sinh, Giấy chứng nhận kết hôn và giấy tờ hộ tịch trong trường hợp đăng ký hộ tịch có yếu tố nước ngoài.
Quy định này tạo cơ sở pháp lý cho việc thực hiện thủ tục hộ tịch thuận lợi hơn, đồng thời phù hợp với định hướng tăng cường liên thông, chia sẻ và khai thác dữ liệu điện tử trong giải quyết thủ tục hành chính.
3. Thông tin khai sinh là thông tin hộ tịch gốc
Luật Hộ tịch 2026 tiếp tục xác định thông tin khai sinh là thông tin hộ tịch gốc của cá nhân.
Theo đó, các thông tin trong hồ sơ, giấy tờ và cơ sở dữ liệu khác của cá nhân về họ, chữ đệm, tên; ngày, tháng, năm sinh; nơi sinh; giới tính; dân tộc; quốc tịch; số định danh cá nhân; quê quán và quan hệ cha, mẹ, con phải phù hợp với thông tin khai sinh của người đó.
Trường hợp thông tin trong hồ sơ, giấy tờ hoặc cơ sở dữ liệu khác không thống nhất với thông tin khai sinh thì người đứng đầu cơ quan, tổ chức quản lý hồ sơ, cơ sở dữ liệu hoặc cấp giấy tờ có trách nhiệm chủ động phối hợp với cơ quan đăng ký hộ tịch để kiểm tra, điều chỉnh và bảo đảm thông tin chính xác.
Đáng chú ý, dữ liệu hộ tịch điện tử đáp ứng quy định của pháp luật về giao dịch điện tử có giá trị như giấy tờ hộ tịch bản giấy khi thực hiện thủ tục hành chính và các giao dịch khác.
4. Người dân được lựa chọn hình thức nộp hồ sơ đăng ký hộ tịch
Luật Hộ tịch 2026 quy định người yêu cầu đăng ký hộ tịch có quyền lựa chọn một trong các phương thức:
- Nộp hồ sơ trực tuyến;
- Gửi hồ sơ qua dịch vụ bưu chính;
- Nộp hồ sơ trực tiếp tại cơ quan có thẩm quyền.
Đối với đăng ký khai sinh, đăng ký kết hôn và đăng ký khai tử, kết quả được trả dưới cả dạng bản giấy và bản điện tử. Đối với các thủ tục đăng ký hộ tịch khác, kết quả được trả dưới dạng bản điện tử; bản giấy được trả khi người đăng ký có yêu cầu. Riêng đăng ký kết hôn, bên nam và bên nữ phải trực tiếp nhận Giấy chứng nhận kết hôn tại cơ quan đăng ký hộ tịch.
Quy định này thể hiện rõ định hướng chuyển đổi số trong lĩnh vực hộ tịch, đồng thời tạo thêm lựa chọn cho người dân khi thực hiện thủ tục hành chính.
5. Cơ quan đăng ký hộ tịch phải chủ động khai thác dữ liệu điện tử
Một điểm đáng chú ý khác là trách nhiệm của cơ quan đăng ký hộ tịch trong việc khai thác dữ liệu.
Theo Luật, cơ quan đăng ký hộ tịch có trách nhiệm chủ động khai thác dữ liệu điện tử, tra cứu thông tin trong các cơ sở dữ liệu có liên quan phù hợp với mức độ đáp ứng của cơ sở dữ liệu. Cơ quan có thẩm quyền không được yêu cầu người dân nộp, xuất trình hoặc tải lên giấy tờ đã có thể khai thác được từ cơ sở dữ liệu, trừ trường hợp không khai thác được thông tin hoặc thông tin khai thác được không đầy đủ, không chính xác.
Đây là quy định có ý nghĩa trong việc hạn chế yêu cầu người dân cung cấp lại những thông tin mà cơ quan nhà nước đã có, đồng thời góp phần thực hiện nguyên tắc người dân chỉ cung cấp thông tin một lần khi thực hiện các thủ tục hành chính có liên quan.
6. Đăng ký khai sinh, khai tử theo hướng chủ động
Đối với đăng ký khai sinh, UBND cấp xã có trách nhiệm, theo lựa chọn của người yêu cầu, chủ động thực hiện đăng ký khai sinh cho trẻ em khi dữ liệu của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được kết nối, chia sẻ tự động với hệ thống đăng ký, quản lý hộ tịch điện tử và đáp ứng các điều kiện theo luật định.
Nếu không thuộc trường hợp đăng ký chủ động nêu trên, trường hợp trẻ em sinh ra tại Việt Nam phải được đăng ký khai sinh trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày sinh. Cha hoặc mẹ có trách nhiệm đăng ký khai sinh cho con; trường hợp cha, mẹ không thể thực hiện thì những người thân thích hoặc cá nhân, tổ chức đang nuôi dưỡng trẻ em có trách nhiệm đăng ký theo quy định.
Tương tự, đối với đăng ký khai tử, UBND cấp xã nơi cư trú cuối cùng của người chết có trách nhiệm chủ động thực hiện khi dữ liệu từ cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được kết nối, chia sẻ tự động và đáp ứng đủ điều kiện theo luật định.
Nếu không thuộc trường hợp đăng ký chủ động, người có trách nhiệm đăng ký khai tử phải thực hiện trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày có người chết.
Việc đăng ký khai sinh, khai tử chủ động được thực hiện theo lộ trình của Chính phủ và phải bảo đảm thực hiện thống nhất trên toàn quốc chậm nhất từ ngày 01/01/2031.
7. Xây dựng Cơ sở dữ liệu hộ tịch quốc gia
Luật Hộ tịch 2026 quy định Cơ sở dữ liệu hộ tịch là cơ sở dữ liệu quốc gia, được xây dựng tập trung, thống nhất từ trung ương đến địa phương và do Bộ Tư pháp quản lý.
Cơ sở dữ liệu này phải được xây dựng theo hướng mở rộng, nâng cấp, phát triển, kết nối và chia sẻ với các cơ sở dữ liệu khác; đồng thời bảo đảm quyền khai thác thông tin của cơ quan, tổ chức, cá nhân theo quy định pháp luật.
Thông tin được lưu trữ trong Cơ sở dữ liệu hộ tịch bao gồm nhiều nhóm dữ liệu về nhân thân như họ, tên, ngày tháng năm sinh, nơi sinh, giới tính, số định danh cá nhân, dân tộc, quốc tịch, quê quán, nơi cư trú; thông tin về cha, mẹ, vợ, chồng, người giám hộ và các thông tin liên quan đến việc đăng ký hộ tịch.
Luật đồng thời yêu cầu việc xây dựng và khai thác Cơ sở dữ liệu hộ tịch phải bảo đảm an ninh, an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
8. Quy định về khai thác thông tin trong Cơ sở dữ liệu hộ tịch
Cá nhân được khai thác thông tin của mình trong Cơ sở dữ liệu hộ tịch. Cơ quan nhà nước có thẩm quyền được khai thác thông tin phù hợp với chức năng, nhiệm vụ.
Đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân không thuộc các trường hợp trên, việc khai thác thông tin phải được sự đồng ý của cá nhân là chủ thể của thông tin, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
Đối với thông tin của người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự hoặc người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi, việc khai thác phải được sự đồng ý của người đại diện theo pháp luật. Việc khai thác thông tin hộ tịch cũng phải bảo đảm yêu cầu về bảo vệ dữ liệu cá nhân.
9. Nhiều hành vi bị nghiêm cấm trong đăng ký, quản lý hộ tịch
Luật Hộ tịch 2026 nghiêm cấm các hành vi như cung cấp thông tin sai sự thật; làm hoặc sử dụng giấy tờ giả; sử dụng giấy tờ của người khác để đăng ký hộ tịch; cưỡng ép, cản trở quyền đăng ký hộ tịch; lợi dụng chức vụ, quyền hạn để gây phiền hà, trì hoãn hoặc từ chối đăng ký hộ tịch trái quy định.
Ngoài ra, Luật nghiêm cấm việc làm giả, sửa chữa trái pháp luật, làm sai lệch nội dung giấy tờ hộ tịch; đưa hoặc nhận hối lộ để được đăng ký hộ tịch; lợi dụng đăng ký hộ tịch nhằm trục lợi và các hành vi trái pháp luật liên quan đến việc truy cập, thay đổi, xóa, phát tán, mua bán, trao đổi hoặc làm lộ dữ liệu trong Cơ sở dữ liệu hộ tịch.
Người có hành vi vi phạm pháp luật về hộ tịch, tùy tính chất và mức độ, có thể bị xử lý vi phạm hành chính, xử lý kỷ luật hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự. Giấy tờ, nội dung đăng ký hộ tịch được cấp, đăng ký hoặc xác nhận do hành vi vi phạm cũng phải được sửa chữa, khắc phục, thu hồi hoặc hủy bỏ theo quy định.
