QUY ĐỊNH MỚI VỀ CHỨC NĂNG, NHIỆM VỤ, QUYỀN HẠN VÀ CƠ CẤU TỔ CHỨC CỦA BỘ DÂN TỘC VÀ TÔN GIÁO
Ngày 24/7/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 297/2026/NĐ-CP quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Dân tộc và Tôn giáo. Nghị định có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký và thay thế Nghị định số 41/2025/NĐ-CP cùng Nghị định số 114/2025/NĐ-CP trước đây. Đây là văn bản quan trọng nhằm hoàn thiện tổ chức bộ máy, xác định rõ phạm vi quản lý nhà nước của Bộ trong bối cảnh yêu cầu đổi mới phương thức quản lý, tăng cường hiệu lực, hiệu quả hoạt động của các cơ quan hành chính nhà nước.
Bộ Dân tộc và Tôn giáo là cơ quan thực hiện quản lý nhà nước trong hai lĩnh vực trọng yếu
Theo Điều 1 Nghị định 297/2026/NĐ-CP, Bộ Dân tộc và Tôn giáo là cơ quan của Chính phủ, thực hiện chức năng quản lý nhà nước đối với công tác dân tộc và tín ngưỡng, tôn giáo trên phạm vi cả nước. Đồng thời, Bộ còn quản lý các dịch vụ công thuộc ngành, lĩnh vực được giao theo quy định của pháp luật.
Việc xác định rõ chức năng này có ý nghĩa quan trọng trong việc phân định thẩm quyền giữa các bộ, ngành, tránh chồng chéo trong hoạt động quản lý nhà nước. Đây cũng là cơ sở pháp lý để Bộ chủ động tham mưu, xây dựng chính sách, tổ chức thực hiện và kiểm tra việc chấp hành pháp luật trong hai lĩnh vực có ý nghĩa đặc biệt đối với khối đại đoàn kết toàn dân tộc, bảo đảm quyền con người và quyền công dân theo Hiến pháp.
Bộ có nhiệm vụ tham mưu xây dựng và hoàn thiện chính sách, pháp luật
Một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Bộ là tham mưu Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ xây dựng hệ thống chính sách, pháp luật về công tác dân tộc và tín ngưỡng, tôn giáo.
Theo Nghị định, Bộ được giao trình Chính phủ các dự án luật, pháp lệnh, nghị quyết; trình chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển dài hạn, trung hạn và hằng năm; đồng thời xây dựng các chương trình mục tiêu quốc gia, đề án, dự án quan trọng thuộc phạm vi quản lý. Bên cạnh đó, Bộ cũng có thẩm quyền ban hành thông tư, quyết định, chỉ thị và các văn bản quản lý chuyên ngành theo quy định.
Quy định này cho thấy Bộ không chỉ là cơ quan tổ chức thực hiện mà còn đóng vai trò là cơ quan tham mưu chiến lược, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật, bảo đảm các chính sách liên quan đến đồng bào dân tộc thiểu số và hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo luôn phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước.
Nhiều nhiệm vụ quan trọng trong lĩnh vực công tác dân tộc
Điều 2 của Nghị định dành một phần lớn để quy định các nhiệm vụ của Bộ trong lĩnh vực công tác dân tộc. Theo đó, Bộ có trách nhiệm nghiên cứu, xây dựng và trình cấp có thẩm quyền ban hành các chính sách phát triển kinh tế – xã hội đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; các chính sách đầu tư, hỗ trợ các địa bàn có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn; cũng như các chương trình bảo tồn, phát triển đối với các dân tộc thiểu số rất ít người hoặc còn nhiều khó khăn.
Bên cạnh các chính sách phát triển kinh tế, Bộ còn được giao xây dựng chính sách đối với người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số; chính sách đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng cán bộ là người dân tộc thiểu số; chính sách phát triển nguồn nhân lực và thu hút cán bộ làm việc tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi.
Đáng chú ý, Bộ còn có nhiệm vụ xây dựng các chính sách nhằm bảo đảm quyền sử dụng tiếng nói, chữ viết, giữ gìn bản sắc văn hóa, phong tục, tập quán truyền thống của các dân tộc. Đây là nội dung thể hiện rõ chủ trương của Nhà nước trong việc vừa phát triển kinh tế – xã hội, vừa bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống của cộng đồng các dân tộc Việt Nam.
Ngoài ra, Bộ còn có trách nhiệm xác định tiêu chí phân định vùng đồng bào dân tộc thiểu số theo trình độ phát triển; phối hợp phân bổ nguồn lực đầu tư; tổ chức Đại hội đại biểu các dân tộc thiểu số; khảo sát, điều tra và nghiên cứu thực tiễn nhằm phục vụ việc hoạch định chính sách trong thời gian tới.
Quản lý toàn diện hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo
Đối với lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo, Nghị định tiếp tục khẳng định vai trò của Bộ trong việc tổ chức thực hiện các chủ trương của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước sau khi được cấp có thẩm quyền ban hành.
Bộ là đầu mối quan hệ với các tổ chức tôn giáo trong nước và quốc tế; hướng dẫn các tổ chức, cá nhân tôn giáo hoạt động theo đúng quy định pháp luật; đồng thời chủ trì công tác tuyên truyền, vận động quần chúng thực hiện chính sách về tín ngưỡng, tôn giáo.
Một nhiệm vụ đáng chú ý khác là quản lý hoạt động xuất bản kinh sách, giáo trình giảng dạy, văn hóa phẩm và các ấn phẩm thuần túy tín ngưỡng, tôn giáo của các tổ chức được Nhà nước cho phép hoạt động. Quy định này góp phần bảo đảm việc phát hành các ấn phẩm tôn giáo đúng quy định, đồng thời đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng chính đáng của người dân.
Đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu và cải cách hành chính
Không chỉ thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn, Bộ còn được giao nhiều nhiệm vụ về chuyển đổi số và hiện đại hóa quản lý nhà nước.
Theo Nghị định, Bộ có trách nhiệm nghiên cứu khoa học; thúc đẩy đổi mới sáng tạo; xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về công tác dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo; xây dựng bộ dữ liệu về các dân tộc thiểu số Việt Nam; đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ số trong hoạt động quản lý.
Song song với đó, Bộ phải thực hiện cải cách hành chính, công khai thủ tục hành chính, quản lý dịch vụ công, đào tạo nguồn nhân lực, thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo, phòng chống tham nhũng, lãng phí và tiêu cực trong phạm vi quản lý của mình. Đây là những nhiệm vụ có ý nghĩa quan trọng nhằm nâng cao chất lượng phục vụ người dân và tổ chức.
Cơ cấu tổ chức của Bộ gồm 12 đơn vị
Điều 3 Nghị định 297/2026/NĐ-CP quy định Bộ Dân tộc và Tôn giáo có 12 đơn vị trực thuộc.
Các đơn vị hành chính gồm Vụ Kế hoạch – Tài chính, Vụ Tổ chức cán bộ, Vụ Pháp chế, Vụ Hợp tác quốc tế, Vụ Tuyên truyền công tác dân tộc, tôn giáo, Văn phòng, Ban Tôn giáo Chính phủ và Cục Chiến lược và Chính sách dân tộc.
Bên cạnh đó, Bộ có bốn đơn vị sự nghiệp công lập gồm Trung tâm Chuyển đổi số, Học viện Dân tộc và Tôn giáo, Báo VietNamNet và Tạp chí Nghiên cứu Dân tộc và Tôn giáo. Việc bổ sung các đơn vị về chuyển đổi số, đào tạo và truyền thông cho thấy định hướng hiện đại hóa hoạt động quản lý, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và nâng cao hiệu quả tuyên truyền chính sách trong thời gian tới.
